Dossier Digiwijsheid

Het gebruiken van computers, tablets en mobiele telefoons is hartstikke leuk én handig. Ook op school! Het biedt oneindig veel mogelijkheden en brengt de wereld van buiten met één klik naar binnen. Het vergt ook een andere manier van denken en kritisch leren omgaan met informatie. Wijsheid dus! Digiwijsheid is de mate waarin je met computers en digitale media kunt omgaan.

Tips! Veilig internetten op school

  1. Zorg voor een antipestprogramma en neem digitaal pesten daarin mee. Dat is sinds augustus 2015 verplicht. Er zijn criteria bepaald en bovendien voorbeelden beschikbaar.
  2. Zorg dat leerlingen de website www.meldknop.nl kennen. Daar vinden zij praktische tips om zelf vervelende situaties op internet op te lossen en kunnen zij eenvoudig de weg vinden naar (professionele) hulp.
  3. Maak gebruik van bestaande lespakketten en vergeet ook de ouders niet. Er is veel materiaal beschikbaar voor in de klas. Maar denk ook aan het meenemen van ouders in voorlichting over veilig  internetten. Organiseer een ouderavond en betrek de leerlingen daarbij.

Meer informatie: www.veiliginternetten.nl | www.mediawijsheid.nl | www.mediaopvoeding.nl

Digitale geletterdheid, wat is dat?

Bij digitale geletterdheid gaat het om vier vaardigheden:

  1. ICT-basisvaardigheden: minimale niveau van leerlingen, denk aan knoppenkennis en kunnen googelen.
  2. Computational thinking: probleemoplossend vermogen. Gestructureerd denken en programmeren: grote stappen opdelen in kleine stapjes om tot een oplossing te komen.
  3. Mediawijsheid: kritisch en bewust met media omgaan en creatief gebruikmaken van media. Actief nadenken over de gevolgen van digitale daden. 4. Informatievaardigheden: goed kunnen zoeken, vinden en toetsen van informatie, zeker ook digitaal.

Digitale geletterdheid is een combinatie van al deze vaardigheden, je kunt niet inzetten op één onderdeel. Wel kun je als team keuzes maken in focus, afhankelijk van het schoolprofiel. De vier vaardigheden maken deel uit van de 21ste eeuwse vaardigheden, waarvoor SLO en Kennisnet ook een model hebben ontwikkeld. Meer weten over digitale geletterdheid? Kijk dan op kn.nu/modeldigitalegeletterdheid

Beschavingsspel: onderzoeken, samenwerken  én digitale vaardigheden leren

Achtstegroepers van de Nicolaas Maesschool in Amsterdam leren zelf vragen stellen in plaats van ze alleen te beantwoorden. Ze doen dat met het beschavingsspel, waarin ze een eigen levensvatbare samenleving maken. Vanuit zelfbedachte vragen zoeken de leerlingen informatie op internet, communiceren online en presenteren hun bevindingen in een prezi. Spelenderwijs komt zo een heel scala aan digitale vaardigheden aan bod.

Bij het beschavingsspel zijn leerlingen op een andere planeet beland, waar ze een nieuwe beschaving moeten opzetten, inclusief dorpen, steden en een infrastructuur. De leerkracht leidt het spel in met het verhaal, daarna gaan de leerlingen in groepjes van vijf of zes op onderzoek uit. Hoe zijn ze daar terechtgekomen? Hoe overleven ze? Aan de hand van een lijst vragen van de leerkracht én vragen van de leerlingen zelf werkt ieder groepje zo aan een nieuwe beschaving. Elke twee weken start een nieuw thema, zoals: gereedschap, landbouw, godsdienst, schrift, ziekte en gezondheid. Leerkrachten Bart van den Bosch en Michiel Jehee bedachten het spel op de Nicolaas Maesschool in Amsterdam vanuit het idee dat leerlingen met onderzoek leren zelf vragen te beantwoorden. Jehee: ‘In plaats van vaardigheden als onthouden,
begrijpen en toepassen ga je meer de kant op van analyseren, evalueren en creëren.’ Met het spel boren de leerkrachten bovendien verschillende talenten van kinderen aan door niet alleen verbaal-linguïstisch te werken, maar ook visueel-ruimtelijk en muzikaal. ‘Hierdoor zien we veel meer van de leerlingen’, aldus Jehee. ‘Ze groeien allemaal, ook de leerlingen die cognitief niet zo goed meekomen.’

Andere mindset

Na twee weken sluiten de leerlingen het thema af met een prezi-presentatie voor de klas. Via de site kidblog.org communiceren ze met elkaar en met de leerkracht. Hier staan ook de onderzoeksvragen en prezi’s, inclusief vragen en antwoorden van elkaars presentaties. Voor filmpjes of foto’s gebruiken de leerlingen hun smartphones of tablets en in de klas werken ze op desktops en laptops. Jehee: ‘Veel leerlingen nemen hun eigen laptop of tablet van thuis mee. Ze zijn zo enthousiast dat ze ook daar bezig zijn met het spel en skypen of chatten met elkaar over de opdrachten of presentaties.’ Veel heb je niet nodig voor het spel: enthousiaste leerkrachten, goede ICT-voorzieningen en minimaal een laptop of computer per groepje. Extra kennis om het proces te begeleiden is niet vereist. Jehee: ‘Het gaat erom dat leerlingen zelf de vragen leren stellen. Het is een andere mindset en het resultaat is overweldigend. Het heeft zoveel raakvlakken en samenhang met alle schoolvakken, maar ook met burgerschapskunde en mensenkennis. De kerndoelen komen bij ieder thema ruimschoots aan de orde, in een betekenis volle context.’

Natuurlijk proces

Wiebe Terpstra is als bovenschools ICT-coördinator bij Openbaar Onderwijs aan de Amstel (OOADA) erg te spreken over het initiatief: ‘Binnen het spel is het een natuurlijk proces dat kinderen digitale vaardigheden leren. Het onderzoek vindt plaats in een narratieve context, met digitale leermiddelen. Leerlingen beginnen hun zoektocht vaak op internet en moeten daarbij beoordelen of de informatie geschikt en betrouwbaar is. Dat is mediawijsheid.’ Leerlingen zijn bovendien vrij om tools te gebruiken die bijdragen aan het spel. Zo was er een leerling die van alles in Minecraft had gebouwd en vervolgens aan de rest heeft uitgelegd hoe het precies werkt. Het hele scala aan digitale vaardigheden komt zo spelenderwijs aan bod. Het spel draait nu twee jaar op de Nicolaas Maesschool. Leerkrachten van andere basisscholen zijn komen kijken hoe het in de praktijk werkt. ‘Interactie en input van leerlingen zijn heel belangrijk’, zegt Terpstra. ‘Leerkrachten moeten durven loslaten. Vanuit het spel zijn we dit jaar gestart met een leerteam van leerkrachten van verschillende scholen om te kijken hoe zij onderzoekend en ontdekkend leren kunnen vormgeven. Dat verschilt per school, maar het begint altijd met enthousiasme.’


Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de PrimaOnderwijs nieuwsbrief

Nieuwsbrief